Bisfenol A: Jak zmniejszyć jego spożycie?

Współczesne badania naukowe ujawniają, że nawet minimalne ilości bisfenolu A (BPA) mogą negatywnie wpływać na zdrowie człowieka. Zaskakujące wyniki najnowszych ocen, m.in. Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), zmuszają do refleksji nad tym, jak wszechobecny w naszym otoczeniu związek może wpływać na nasze codzienne życie.

Czym jest bisfenol A?

Bisfenol A to przemysłowy związek chemiczny, wykorzystywany przede wszystkim jako surowiec do produkcji tworzywa sztucznego – poliwęglanu. Znajduje się on w wielu przedmiotach codziennego użytku, takich jak:

• Naczynia kuchenne i pojemniki na żywność,
• Butelki wielokrotnego użytku,
• Opakowania żywności,
• Elementy sprzętów AGD,
• Wewnętrzne powłoki puszek oraz opakowań konserwowych.

Problem polega na tym, że BPA może migrować z materiałów opakowaniowych do jedzenia, co powoduje nieświadome jego spożycie przez konsumentów.

Nowe badania i zaostrzone normy

BPA było przedmiotem intensywnych badań przez ponad 30 lat. Jednak najnowsza ocena Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA (kwiecień 2023) przyniosła rewolucyjne wnioski. Nowe ustalenia sugerują, że negatywne skutki zdrowotne mogą występować przy stężeniach aż 20 000 razy niższych niż wcześniej zakładano. W rezultacie dopiero co ustalono nowy, drastycznie obniżony Tolerowany Dzienny Pobór (TDI) tej substancji.

Główne źródła BPA w diecie

Oprócz przedmiotów codziennego użytku, jednym z kluczowych źródeł BPA są opakowania konserwowe. Do niedawna wewnętrzne powłoki puszek, wykonane z epoksydowych żywic, miały na celu ochronę przed korozją. Mimo że część producentów stosuje już alternatywne rozwiązania, badania (m.in. CVUA Stuttgart) wskazują, że:

• Konserwy z żywnością, takie jak sosy, gotowe posiłki, a zwłaszcza mleczko kokosowe, mogą zawierać BPA w ilościach znacznie przekraczających nowy TDI.
• Przykładowo, testy na konserwowanych pomidorach wykazały wartości aż 28-krotnie wyższe od dopuszczalnej dawki przy umiarkowanym spożyciu.
• Mimo sukcesów w ograniczaniu migracji BPA (spadek niezgodnych produktów z 27% do 3%), nadal wiele opakowań przekracza granice bezpiecznego poziomu.

Wpływ BPA na zdrowie

BPA należy do tzw. związków zaburzających gospodarkę hormonalną (endokrynnych disruptorów). Jego działanie polega m.in. na:

• Symulowaniu działania estrogenu,
• Hamowaniu aktywności hormonów męskich.

Od 2016 roku BPA jest oficjalnie uznawany za potencjalnie szkodliwy dla reprodukcji. Naukowcy łączą jego ekspozycję nie tylko z problemami reprodukcyjnymi, ale również z:

• Podwyższonym ryzykiem raka piersi,
• Zwiększeniem tendencji do nadwagi,
• Neurologicznymi uszkodzeniami oraz problemami behawioralnymi u dzieci.

Najnowsze badania skupiają się również na wpływie BPA na układ odpornościowy. W jednym z kluczowych badań wykazano, że nawet minimalne dawki BPA mogą powodować wzrost określonych limfocytów T, co potencjalnie sprzyja wystąpieniu alergicznych zapaleń płuc czy chorób autoimmunologicznych.

Jak ograniczyć spożycie BPA?

Mimo wszechobecności BPA w produktach codziennego użytku, istnieje wiele sposobów na zmniejszenie jego wpływu na organizm. Oto kilka praktycznych wskazówek:

1. Gotuj samodzielnie i wybieraj świeże produkty. Unikaj opakowań z puszek – jeśli to możliwe, postaw na żywność pakowaną w szklanych słoikach.
2. Ogranicz spożycie produktów z puszek, szczególnie tych, które według badań wykazują wysokie poziomy BPA, takich jak mleczko kokosowe, produkty mięsne, gotowe dania czy gulasze.
3. Uważnie dobieraj naczynia plastikowe. Oznaczenie „PC” lub kod recyklingowy 7 mogą wskazywać na obecność polykarbonatu. Lepiej wybierać butelki szklane lub naczynia wykonane z alternatywnych materiałów.
4. Do podgrzewania jedzenia stosuj szklane lub ceramiczne naczynia. Wysokie temperatury mogą przyspieszać migrację BPA z plastiku do potraw.
5. Wymieniaj plastikowe opakowania, gdy zauważysz ślady zużycia lub uszkodzenia. Starsze i zniszczone materiały mogą uwalniać więcej chemikaliów.
6. Przed użyciem wody z kranu pozwól jej chwilę spłynąć, zwłaszcza jeśli instalacje są starsze lub zabezpieczone epoksydowymi powłokami – BPA przenosi się bardziej efektywnie do cieplejszej wody.
7. Szczególną ostrożność zachowaj w przypadku kobiet w ciąży, dzieci oraz osób z nadwagą.
   To grupy szczególnie wrażliwe na negatywne działanie BPA.

Podsumowanie

Zmiany w normach dotyczących BPA i rosnąca liczba badań wskazują, że narażenie na tę substancję jest bardziej niebezpieczne, niż dotychczas sądzono. Warto więc świadomie wybierać produkty i metody przechowywania żywności, aby ograniczyć jej wpływ na nasze zdrowie. Świadome decyzje konsumenckie oraz stopniowa rezygnacja z potencjalnie szkodliwych materiałów mogą przyczynić się do poprawy jakości życia wszystkich grup wiekowych.

Źródła

• Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), ocena z kwietnia 2023 roku
• Badania i pomiary CVUA Stuttgart dotyczące migracji BPA z opakowań konserwowych
• Informacje i ostrzeżenia od Umweltbundesamt (Niemiecki Federalny Urząd ds. Ochrony Środowiska)

24.2.2025 dine4fit.pl Ciekawe, Różne