Katarzyna: Konieczne jest powiedzenie sobie „schudnę”, a nie „będę się odchudzać”!
Przedstawiamy kolejną niesamowitą przemianę zdeterminowanej kobiety, której udało się schudnąć i zmienić swoje życie na lepsze.
Antyoksydanty a długowieczność: dlaczego jedna „cudowna” substancja to za mało
Antyoksydanty w dyskusjach o długowieczności bywają przedstawiane niemal jak uniwersalna tarcza chroniąca przed starzeniem. Rzeczywistość jest jednak bardziej wyważona, a przy okazji ciekawsza.
Antyoksydanty to substancje, które pomagają równoważyć działanie tak zwanego stresu oksydacyjnego. Powstaje on w organizmie naturalnie, w trakcie zwykłego metabolizmu, i w odpowiednich ilościach nie jest wyłącznie szkodliwy.
Organizm potrafi go do pewnego stopnia wykorzystywać jako element prawidłowej sygnalizacji komórkowej. Problem pojawia się wtedy, gdy stres oksydacyjny przez dłuższy czas jest zbyt wysoki, a mechanizmy obronne organizmu przestają wystarczać.
Właśnie stąd bierze się przekonanie, że więcej antyoksydantów mogłoby oznaczać wolniejsze starzenie i dłuższe życie. Na pierwszy rzut oka brzmi to logicznie. Starzenie wiąże się z uszkodzeniami komórek, białek, lipidów i DNA, a stres oksydacyjny ma w tych procesach swój udział. Tyle że między biologiczną teorią a realną korzyścią dla człowieka jest spora przepaść. To, że jakiś mechanizm ma sens w laboratorium, wcale nie znaczy, że da się go po prostu „naprawić” tabletką.
Skąd biorą się antyoksydanty i jak działają
W codziennym języku przez antyoksydanty rozumie się najczęściej witaminę C, witaminę E, beta-karoten, selen czy rozmaite polifenole z produktów roślinnych. Ważne jest jednak to, że antyoksydanty nie tworzą jednej, jednolitej grupy o takim samym działaniu. Każda z tych substancji zachowuje się trochę inaczej, działa w innym środowisku i pełni w organizmie odmienną rolę. Co więcej, organizm nie polega wyłącznie na związkach pochodzących z pożywienia. Dysponuje też własnymi układami antyoksydacyjnymi i enzymami, które mają kluczowe znaczenie dla obrony przed stresem oksydacyjnym.
Co o długowieczności mówi prawdziwe życie
Kiedy przyjrzymy się długowieczności w praktyce, najsilniejszy i najbardziej spójny sygnał płynie nie z suplementów diety, lecz z całego sposobu odżywiania. Dieta bogata w owoce, warzywa, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i inne minimalnie przetworzone produkty bywa wiązana z lepszymi wynikami zdrowotnymi. Te produkty w naturalny sposób zawierają mieszankę antyoksydantów, błonnika i innych substancji bioaktywnych. To właśnie ta kombinacja jest prawdopodobnie ważniejsza niż pojedyncza substancja w wysokiej dawce.
I to jest zasadnicza różnica. W przypadku żywności nie chodzi bowiem tylko o to, „ile antyoksydantów”, ale o cały kontekst: kaloryczną jakość diety, zawartość błonnika, stopień przetworzenia, wpływ na zdrowie metaboliczne, a także to, co dane produkty zastępują w jadłospisie. Ktoś, kto regularnie je więcej warzyw, zwykle przyjmuje jednocześnie mniej żywności ultra przetworzonej, mniej cukru dodanego i z reguły ma też inne, zdrowsze nawyki. Dlatego ostrożność jest wskazana, gdy chcemy przypisywać antyoksydantom samodzielny, cudowny efekt.
Antyoksydanty w tabletce to nie to samo co w jedzeniu
Jeszcze większą ostrożność trzeba zachować przy suplementach diety. Z dostępnych przeglądów nie wynika, by suplementy antyoksydacyjne w sposób pewny wydłużały życie albo chroniły zdrowych ludzi przed głównymi chorobami cywilizacyjnymi. W przypadku niektórych preparatów pojawiły się wręcz możliwe minusy. Typowym przykładem jest beta-karoten w wysokich dawkach u palaczy i innych grup ryzyka, gdzie opisano podwyższone zagrożenie zdrowotne. Również wysokie dawki witaminy E nie są automatycznie bezpiecznym wyborem. Innymi słowy: w przypadku antyoksydantów „więcej” nie znaczy automatycznie „lepiej”.
Powodem może być również to, że wolne rodniki i procesy oksydacyjne nie są wyłącznie wrogiem. Organizm wykorzystuje je także do adaptacji do obciążeń. Dotyczy to na przykład ruchu. Aktywność fizyczna na krótko podnosi stres oksydacyjny, ale właśnie to obciążenie jest częścią sygnału, dzięki któremu ciało się adaptuje i wzmacnia. Gdybyśmy próbowali całkowicie zdławić każdy taki sygnał wysokimi dawkami antyoksydantów, nie zawsze wyszłoby nam to na dobre. W obszarze długowieczności większy sens ma więc wspieranie naturalnej odporności organizmu niż agresywne tłumienie każdego procesu biologicznego, który wygląda „szkodliwie”.
Dlaczego antyoksydanty nie są receptą na młodość
Nie znaczy to jednak, że antyoksydanty są marketingowym mitem. Znaczy raczej, że ich rola jest złożona. W dobrej diecie mają swoje miejsce i prawdopodobnie przyczyniają się do tego, dlaczego urozmaicony jadłospis oparty na roślinach bywa wiązany z lepszym zdrowiem w starszym wieku. Nierozsądnie jest tylko sprowadzać to do prostego równania: więcej antyoksydantów = dłuższe życie. Długowieczność opiera się na współgraniu wielu czynników, do których należą przede wszystkim ruch, sen, niepalenie, radzenie sobie ze stresem, trwałe nawyki żywieniowe i ogólne zdrowie metaboliczne.
Jeśli więc ktoś myśli o długowieczności, bardziej praktyczne pytanie nie brzmi, który konkretny antyoksydant kupić, ale jak wygląda jego codzienny tryb życia. Czy ma w diecie dość różnokolorowych warzyw i owoców? Czy regularnie je rośliny strączkowe, orzechy i dobrej jakości źródła tłuszczów? Czy jego dieta nie opiera się głównie na produktach wysoko przetworzonych? Czy regularnie się rusza? Czy wystarczająco śpi? To właśnie tu rozstrzyga się znacznie więcej niż na półce z suplementami.
Co z tego wynika?
Rozsądny wniosek jest więc prosty. Antyoksydanty odgrywają w zdrowiu i starzeniu ważną rolę, ale same w sobie nie są drogą na skróty do długowieczności. Najlepiej sprawdzają się jako element dobrej diety, a nie jako wyizolowane rozwiązanie w wysokiej dawce. Kto chce wspomóc zdrowe starzenie, zwykle zrobi dla siebie więcej talerzem, regularnym ruchem i długofalową konsekwencją niż pogonią za jedną „odmładzającą” substancją.
Autor: Vojtěch Szabó, członek teamu Dine4Fit
foto: unsplash.com
dine4fit.pl
Redakcja
www.dine4fit.pl
